Dolina Pięciu Stawów Polskich

Nazwa doliny wywodzi się od występujący w niej polodowcowych stawów, a są to: Wielki Staw Polski, Przedni Staw Polski, Zadni Staw Polski, Czarny Staw Polski i Mały Staw Polski. Wszystkie one stanowią cechę charakterystyczną wspaniałego krajobrazu tej tatrzańskiej doliny. Piękny krajobraz jaki roztacza siew dolinie sprawia, że miejsce to jest niezwykle popularne wśród turystów. Już w XIX wieku dolina była miejscem wielu wypraw turystycznych. Wytyczono wówczas tędy sieć szlaków turystycznych umożliwiającym łatwiejsze dotarcie turystom w najpiękniejsze zakątki gór.

W okolicach doliny biegnie m.in. szlak zielony wiodący nad Wielki Staw i z Palenicy Birczańskiej do Morskiego Oka, oraz szlak żółty od Morskiego Oka nad Kozią Przełęcz, czy szlak niebieski od Morskiego Oka na Przełęcz Zawrat. Na terenie doliny wypasane było bydło, ale dzięki staraniom Towarzystwa Tatrzańskiego, a następnie Tatrzańskiego Parku Narodowego w roku 1968 całkowicie tego zakazano. Duża popularność Doliny Pięciu Stawów wśród licznie odwiedzających to miejsce turystów sprawiła, że w dolinie wybudowano schronisko górskie.

Schronisko w Dolinie Pięciu Stawów

Pierwsze schronisko w Dolinie Pięciu Stawów powstało w roku 1876 nad Małym Stawem. Inicjatorem powstania schroniska było Towarzystwo Tatrzańskie, a samo schronisko stanowiło mały, jednoizbowy budynek użytkowany jedynie w okresie letnim. To pierwsze schronisko w Dolinie Pięciu Stawów nosiło imię słynnego polskiego geologa Ludwika Zejsznera. W roku 1898 Towarzystwo Tatrzańskie wybudowało w Dolinie Pięciu Stawów drugie większe schronisko, które w czasie I wojny światowej było kilka krotnie niszczone i odbudowywane. Schronisko to służyło turystom do roku 1924.

Wtedy rozpoczęto budowę kolejnego, większego schroniska zaprojektowanego przez Karola Stryjewskiego. Uroczyste otwarcie schroniska odbyło się w 1932 roku. Schronisko cieszyło się ogromną popularnością wśród turystów. W kolejnych latach było zatem modernizowane i rozbudowywane. Schronisko bez większych zniszczeń przetrwało okres II wojny światowej, a jego mieszkańcy brali nawet udział w działaniach ruchu oporu. W roku 1945 cieszące się ogromną popularnością schronisko w Dolinie Pięciu Stawów z niewiadomych do dziś przyczyn spłonęło.

Piąte schronisko w dolinie, które funkcjonuje do dziś zbudowano w roku 1954. Schronisko stoi nad Przednim Stawem na wysokości 1671 m. n. p. m. i jest to najwyżej położone schronisko w Polsce. Schronisko w Dolinie Pięciu Stawów dysponuje 70 miejscami noclegowymi w pokojach 4, 7, 8 i 10 osobowych. Budynek schroniska jest idealnie wkomponowany w krajobraz doliny i stanowi cel wędrówki wielu turystów. Duża popularność tego obiektu sprawia, że miejsca w schronisku zarezerwowane są nawet na kilka miesięcy, dlatego jeśli ktoś chce spędzić noc Dolinie Pięciu Stawów musi o rezerwacji miejsca pomyśleć z dużym wyprzedzeniem.

Dolina Pięciu Stawów to jedna z piękniejszych dolin w Tatrach Wysokich. Wspaniała alpejska roślinność, dzikie zwierzęta, przede wszystkich czyste górskie jeziora to główne atrybuty tej uroczej krainy. W dolinie znajduje się piękne schronisko górskie, a wiodące tędy szlaki turystyczne prowadzą do dalekich zakątków Tatr. Wszystko to sprawia, że Dolina Pięciu Stawów cieszy się niesłabnącą popularnością i jest celem wielu górskich wycieczek.

Dojazd do Morskiego Oka

Mimo stosunkowo niewielkiej odległości, dojazd z Zakopanego w sezonie letnim może nam zająć sporo czasu. Głównym problemem jest znalezienie miejsca na parkingu w Palenicy, co powodu wielokilometrowe korki na drodze dojazdowej. Dobrym pomysłem jest dojazd jednym z busów prywatnych kursujących spod dworca PKP (koszt to 8 zł), choć przewoźnicy wykorzystują do maksimum pojemność busów i panuje w nich spory ścisk.

Plusem jest uniknięcie korków, gdyż kierowcy busów, delikatnie mówiąc omijają przepisy drogowe. Na komfort i wygodę w trakcie podróży nie ma, co liczyć, priorytetem jest przewóz jak największej liczy osób. Kiedy już dotrzemy do Palenicy Białczańskiej, do Morskiego Oka pozostało nam 8 km drogą asfaltową prowadzącą wśród lasów.

Droga z Palenicy Białczańskiej

Na parkingu w Palenicy Białczańskiej trzeba zostawić samochód lub opuścić busa i resztę drogi nad Morskie Oko pokonać pieszo lub dorożką. Pokonanie odcinka pieszo zajmuje w kierunku Morskiego Oka 2:30h a z powrotem około 2h. Trasa jest dość łatwa, lekko wznosi się pod górę, ostrzej jest w miejscach ścinania serpentyn na skróty. Po drodze (około 1h) mijamy Wodogrzmoty Mickiewicza, które słychać z daleka ze względu na huk wody spadającej na głazy w dole wodospadu. Sam wodospad składa się z trzech kaskad liczących łącznie 10m, w lewo odchodzi zielony szlak do schroniska w Dolinie Roztoki.

Schronisko nad Morskim Okiem

Dochodząc nad Morskie Oko po lewej stronie mijamy stary budynek schroniska, który od 1891 roku służył za wozownię. Po pożarze właściwego schroniska w 1898 roku, budynek wozowni zaczął pełnić rolę schroniska - jest najstarszym schroniskiem górskim w Tatrach.

Właściwe schronisko nazwane im. Stanisława Staszica zostało wybudowane w 1908 roku przez Towarzystwo Tatrzańskie. Rozbudowane w latach 1988 - 92 dysponuje obecnie 77 miejscami noclegowymi w pokojach od 3 do 16 osobowych. Mimo to nocleg w schronisku w sezonie letnim trzeba rezerwować z dużym (kilku miesięcznym) wyprzedzeniem.

Morskie Oko

Samo jezioro jest pochodzenia polodowcowego i ma powierzchnię 35h a największa głębokość to 51m. Woda jest bardzo przejrzysta, widoczność sięga 12m w głąb. Dawniej nazywane Rybim Stawem ze względu na naturalne zarybienie jeziora, co jest zjawiskiem rzadkim w jeziorach tatrzańskich - żyją w nim głównie pstrągi. Zimą w okresie od listopada do kwietnia jezioro jest zamarznięte i można po nim spacerować - oczywiście czas jest umowny i zależy od temperatur panujących wokół.

Pierwsze wzmianki o Morskim Oku pochodzą z końca XVI wieku a w roku 1683 król Władysław IV nadał prawo do wykorzystywania pastwisk przy jeziorze Władysławowi Nowobilskiemu. Od 1933 roku Morskie Oko i tereny leżące wokół są własnością państwa. Turystyka nad Morskim Okiem rozpoczęła się na początku XIX wieku. Odwiedzało je wielu sławnych artystów i malarzy, czego wyraz dawali oni w swojej twórczości. Obecnie odwiedzają je w ciągu roku tysiące turystów, którzy podziwiają okoliczne widoki i wyruszają stąd na szlaki górskie.

Szlaki turystyczne z Morskiego Oka

Morskie Oko jest też miejscem, z którego można wybrać się na spacer lub na dłuższą wycieczkę górską. Przejście wokół jeziora zajmie nam około 50 min, idealne po obiedzie w schronisku. Dla tych, którzy chcą wyjść na dłuższą wycieczkę, mogą wybrać szlak niebieski prowadzący do schroniska w Dolinie Pięciu Stawów - czas do 2h, z powrotem 1:40h. Podobną ilość czasu zajmuje wycieczka żółtym szlakiem na Szpiglasową Przełęcz (2,15h i 1:40h).

Zupełnie innym rodzajem wędrówki jest szlak górski prowadzący z Morskiego Oka na Rysy (2 499 m n.p.m.). To najlepsze miejsce, z którego można zdobyć ten najwyższy szczyt Tatr Polskich. Trasa nie jest bardzo trudna, choć w samej końcówce trzeba się wspomóc łańcuchami, jednak jest długa i wymaga włożenia sporego wysiłku. Droga w górę zajmuje około 4h a w dół 3h, dodając do tego odpoczynki lub zejście do Chaty pod Rysami (schronisko po słowackiej stronie) trzeba liczyć na tą wycieczkę cały dzień. Należy pamiętać, że pogoda w górach może się istotnie zmienić w ciągu dnia i należy wziąć ciepłe i przeciwdeszczowe ubranie oraz coś do jedzenia i picia.

Wycieczka nad Morskie Oko

Morskie Oko to jedno z popularniejszych miejsc wycieczek turystów odwiedzających Zakopane. Leżące 25 km od Zakopanego w sezonie letnim przeżywa prawdziwe oblężenie. Turyści odwiedzają to miejsce głównie ze względu na przepiękne widoki rozciągające się na Tatry Wysokie. Nad brzegiem jeziora leży schronisko górskie, które może być doskonałą bazą wypadową na okoliczne szlaki turystyczne w tym na najwyższy szczyt Tatr Polskich.

Trasa rowerowa: Zakopane - Witów - Dzianisz - Zakopane

Cała trasa liczy sobie około 30 km, trasa trudna, różnica wysokości 300 m, czas samej jazdy około 3,5h. Zaletą tej trasy rowerowej jest możliwość jej modyfikacji, jak widać na załączonej mapce, trasę można zacząć z kilku miejsc. W zależności od punktu startu długość trasy można skrócić, jednak niezależnie od wyboru wjazd na Gubałówkę jest nieodzowny. Rozciągają się stamtąd wspaniałe widoki na Zakopane i Tatry, wjazd rowerem na Gubałówkę też jest sporym osiągnięciem i przysporzy sporo satysfakcji.

Cała trasa rozpoczyna się w Zakopanem, start przy ulicy Krupówki (nie ma to większego znaczenia gdzie) a dalej kierujemy się w kierunku Polany Szymoszkowej i dalej w kierunku Kościeliska. Jadąc dalej w kierunku na Witów po minięciu remizy skręcamy w prawo na Roztoki. Po przejechaniu około 3km kończy się na rozwidleniu droga asfaltowa, w prawo prowadzi droga na Płazówkę, którą pojedziemy dalej na Witów. Na lewo rozciąga się widok na dolinę Chochołowską i panoramę Tatr Zachodnich. Warto zatrzymać się tu na chwilę i popatrzeć na otaczające nas widoki.

Witów mijamy z lewej strony, obok mostu na Czarnym Dunajcu. Dalej prowadzi asfaltowa droga, zwana „Pod Fidrygą”, do wsi Dzianisz. Dalej droga wiedzie już prosto na Gubałówkę jakieś 5 km do przejechania cały czas pod górę. Za włożony wysiłek na szczycie Gubałówki (1 123 m n.p.m.) możemy obejrzeć wspaniałe widoki na Tatry, Zakopane i okoliczne miasteczka.

Na Gubałówce jest sporo atrakcji turystycznych i miejsc gdzie można coś zjeść i odpocząć. Do Zakopanego możemy wrócić drogą prowadzącą w dół obok Butorowego Wierchu lub dłuższą trasą przez Kościelisko.

Trasa rowerowa: Zakopane - Polana Chochołowska - Zakopane

Długość trasy to 25 km, trasa średnia, brak trudnych podjazdów, czas samej jazdy około 2h. Trasa prowadząca do schroniska górskiego w Dolinie Chochołowskiej. Dużym ułatwieniem jest droga asfaltowa na większości części trasy. Dopiero końcówka prowadząca do schroniska prowadzi szutrem i kamiennymi łbami. Startujemy z Krupówek, choć można wybrać sobie dowolne miejsce w Zakopanem i dojechać do ulicy Kościeliskiej. Dalej ulicą Skibówki i Krzeptówki w kierunku granic miasta Zakopanego. Potem w kierunku Kir, mijamy wlot doliny Kościeliskiej i następną doliną będzie Chochołowska.

Trasa na początku doliny prowadzi drogą asfaltową, która później zaczyna pokrywać się kocimi łbami oraz lekko wznosi się po górę. Jedzie się dość przyjemnie bez większego wysiłku obok górskiego strumienia i jest czas oglądać otaczające nas widoki. W dolinie Chochołowskiej występują ciekawe formacje skalne min. Niżna Brama Chochołowska i Wyżna Brama Chochołowska. Ostatnie 100 m do schroniska to ostra droga po górę po kocich łabach. W schronisku możemy odpocząć lub zostać na noc (w sezonie letnim warto rezerwować nocleg z wyprzedzeniem). Droga powrotna do Zakopanego wiedzie tą samą trasą. Można też wybrać się na wycieczkę tylko doliną - rowerem przez Dolinę Chochołowską.

To oczywiście tylko przykładowe trasy rowerowe, w samych okolicach Zakopanego przewodniki turystyczne wymieniają ich około 15 a to tylko podstawowe warianty. Możemy przecież zaplanować własną trasę prowadzącą po interesujących miejscach, a takich na Podhalu i w Tatrach nie brakuje. Turystyka rowerowa w Tatrach jest trochę na uboczu wędrówek szlakami górskimi, jednak może ona dostarczyć równie niezapomnianych wrażeń.

Ulica Krupówki

To najbardziej znana i najczęściej odwiedzana przez turystów ulica miasta - główny deptak Zakopanego. Porównywana często do Moniciaka w Sopocie. Na tym powstał pomysł miast partnerskich Zakopanego i Sopotu, w 2008 roku ruszył też specjalny pociąg pomiędzy miastami o nazwie Monciak - Krupówki. Same Krupówki liczą sobie 1100 m, leżą wzdłuż potoku Foluszowego. Jej początki sięgają XIX wieku kiedy łączyła ul. Kościeliską z Kuźnicami. Mieszczą się tam też najstarsze zakopiańskie hotele oraz liczne knajpy i restauracje.

Kościół św. Rodziny

Jeden z bardziej charakterystycznych kościołów w Zakopanem. Idąc Krupówkami często można tam zobaczyć ludzi siedzących na długich kamiennych schodach prowadzących do samego kościoła. Zielony dach wieży kościelnej widać z wielu miejsc w Zakopanem, dzięki czemu może on służyć jako punkt orientacyjny.

Wzniesiony w latach 1877 - 99, dzięki inicjatywie proboszcza Józefa Stolarczyka. Duży udział przy projektowaniu kościoła św. Rodziny miał Stanisław Witkiewicz, projektując min. Kaplicę św. Jana Chrzciciela. Wewnątrz znajdują się rzeźbione ławy, konfesjonał i ambony oraz piękny, stary piec kaflowy

Muzeum Tatrzańskie

Przy ulicy Krupówki 10 mieści się siedziba Muzeum Tatrzańskiego im. Tytusa Chaubińskiego. Charakterystyczna budowla, zaprojektowana przez Witkiewicza i Franciszka Mączyńskiego w stylu Zakopiańskim, wznosi się za sukiennicami zakopiańskimi. Jest to najstarsze i posiadające największą kolekcję (historia Podhala i przyroda Tatr) muzeum w Zakopanem. Posiada cztery filie w Zakopanem min. Willa Koliba i galeria Hasiora. Za muzeum Tatrzańskim rozciąga się Górski Ogród Botaniczny zwanym potocznie alpianarium, gdzie rośnie około 100 rodzajów drzew i krzewów górskich.

Morskie Oko

Miejsce, które jest symbolem Krupówek, choć w ostatnim czasie straciło na znaczeniu. Mieści się tam jeden z najstarszych hoteli w Zakopanem, wybudowany w 1897 roku. Powstał na miejscu spalonego w 1893 roku budynku nazywanego „Jadniówką” gdzie mieściła się pracownia Stanisława Witkiewicza. Spalony ponownie po dwóch latach i odbudowany w 1900 roku, był największym budynkiem w Zakopanem, mieścił cukiernię, restaurację oraz sale widowisko-balową. Największy rozkwit przeżywało w dwudziestoleciu międzywojennym. Obecnie mieści się tam kawiarnia, a hotel znajduje się w trakcie remontu.

Ulica Chałubińskiego

Na zbiegu ulic Zamoyskiego i Chałubińskiego stoi pomnik doktora Tytusa Chałubińskiego (projektował Stanisław Witkiewicz), wraz z siedzącym u jego stóp Sabałą (Janem Krzeptowskim). Tytus Chałubiński zyskał zaufanie i szacunek górali podczas epidemii cholery, która szerzyła się w Zakopanem jesienią 1873 roku. Leczył chorych i wpajał im zasady higienicznego trybu życia. Czynnie też uczestniczył w propagowaniu klimatu Tatr jako leczniczego oraz działał na rzecz Towarzystwa Tatrzańskiego. W tle znajduje się dom Chałubińskiego, gdzie mieszkał zmarły w 2002 roku wnuk Tytusa - Stefan Chaubiński.

Pod numerem 42 mieści się Muzeum Przyrodnicze TPN, którego ekspozycja została zlikwidowana w 2004 roku. Prezentowała zbiory przyrodnicze z terenu Tatrzańskiego Parku Narodowego, przy muzeum znajduje się też ogród z roślinnością tatrzańską oraz ścieżka dydaktyczna.

Idąc dalej, przed rondem Jana Pawła II, na Potoku Pluszowym zachowały się elementy przelewy schodkowego wody. Działał tam tartak i papiernia Magnusa Peltza.Za rondem wchodzimy na Al. Przewodników Tatrzańskich, pod nr 2 znajduje się Dom Rekolekcyjny Episkopatu Polski - „Księżycówka”. Podczas swojej wizyty mieszkał tam Jan Paweł II w 1997 roku. Za budynkiem rozpoczyna się popularny szlak turystyczny - Droga pod Reglami.

Kuźnice

W XIX wieku znajdował się tutaj najprężniej działający ośrodek hutniczy (najlepiej prosperował w latach 30 - 70) w Galicji. Całość zasilana była wodą z potoku Bystra w tym największa z kuźni zwana Młotem Anny. To miejsce, które obecnie jest początkiem wielu popularnych szlaków górskich, dało podwaliny pod rozwój Zakopanego. To tutaj za przemysłem podążała cywilizacja, miejscowi górale znajdowali tu zatrudnienie co przyczyniało się do wzrostu Zakopanego. To kuźnie i huta dały początek Zakopanemu, sanatoria i uzdrowiska pojawiły się później a wraz z nimi turyści odwiedzający miasto.

Obecnie turyści odwiedzają to miejsce by wyruszyć na szlaki górskie lub wjechać kolejką na Kasprowy Wierch. Prowadzą stąd szlaki:

• Niebieski i żółty - do schroniska Murowaniec, przez Przełącz między Kopami,
• Zielony - na Kasprowy Wierch,
• Niebieski - do hotelu górskiego na Kalatówkach i schroniska na Hali Kondratowej a dalej na Giewont,
• Czarny - prowadzący Drogą pod Reglami.

Kolej linowa w Kuźnicach, wybudowana w 1936 roku, pozwala dostać się na szczyt Kasprowego Wierchu. Koszt biletu normalnego (w górę) w sezonie to 32 zł (poza sezonem 24 zł), ulgowe są tańsze o 5 zł. Przy wykupieniu biletu na drogę tam i z powrotem, na szczycie możemy przebywać około 1:40 min. Chcąc wjechać na szczyt o w miarę przyzwoitej godzinie warto być wcześniej, czas stania w kolejce po bilety w sezonie może sięgać kilku godzin.

• 75 szczytów, najwybitniejsze szczyty w Tatrach (deniwelacje ponad 100m) - źródło: wikipedia,
• 67 szczytów, też najwybitniejsze tylko trochę inne kryteria akceptacji - źródło: gory.wyd.pl,
• 14 szczytów, wielka korona Tatr, szczyty powyżej 8 000 stóp, przyrównywana do korony Himalajów (14 ośmiotysięczników) - źródło: gory.wyd.pl.

Prawdopodobnie pierwszą osobą, która zdobyła wielką koronę Tatr, był Janusz Chmielowski, który w 1897 roku wejściem na Ganek, nieświadomie skompletował całość. W wieku 80 lat odbył ostatnią wspinaczkę na grani Kościelca - pozazdrościć. Zanim jednak pójdziemy w jego ślady warto sprawdzić swoje siły na kilku popularnych i dość często uczęszczanych szlakach górskich. Z jednej strony wędrowanie szlakami gdzie idą (szczególnie latem) tłumy turystów nie jest może zbyt przyjemne, a z drugiej w razie problemów zawsze znajdzie się jakaś pomocna dłoń. Zacznijmy od najbardziej popularnej góry, czyli Giewontu.

Giewont - śpiący rycerz

Większość osób, która miała trochę kontaktu z górami, słyszała o legendzie o śpiącym rycerzu. Głosi ona, że przed wiekami, za czasów Chrobrego, w jednej z jaskiń pod Giewontem zatrzymali się i zasnęli tam rycerze. Mają oni powstać i bronić ojczyzny, kiedy Polska będzie w potrzebie. Cała historia związana jest z wyglądem Giewontu, który od strony Zakopanego przyjmuje postać śpiącego człowieka.

Dodatkowym znakiem rozpoznawczym jest krzyż umieszczony na szczycie góry, upamiętnia 1 900 rocznicę narodzin Chrystusa. Cała konstrukcja waży 1 819 kg, na Halę Kondratową elementy zostały dostarczone wozami konnymi a stamtąd wnosiło je na szczyt około 500 osób. Krzyż postawiono w ciągu 6 dni - 9 lipca 1 901 roku, a 19 sierpnia tego roku odbyła się tam msza święta, podczas której krzyż został uroczyście poświęcony. Od 2 007 roku znajduje się na liście rejestru zabytków.

Wybierając się na wycieczkę na Giewont, mamy możliwość wejścia tam trzema szlakami górskimi. Pierwszy z nich od strony Doliny Strążyskiej (najczęściej uczęszczany), prowadzi obok wodospadu Siklawicy. Drugi szlak prowadzi przez Dolinę Małej Łąki, po wejściu na Wielką turnię rozciąga się stamtąd wspaniały widok, innym szlak prowadzi przez Halę Kondratową obok schroniska górskiego.

Morskie Oko

Równie popularnym jak Giewont miejsce wycieczek turystów jest Morskie Oko - największe jezioro w Tatrach Polskich. Położone w Dolinie Rybiego Potoku u stóp najwyższego tatrzańskiego szczytu po stronie polskiej - Rysy 2 499 m n.p.m. Turyści odwiedzają to miejsce ze względu na widoki Tatr Wysokich rozciągające się wokół, a także schronisko górskie nad Morskim Okiem, gdzie można odpocząć lub spędzić noc.

Pierwsze wzmianki o Morskim Oku pochodzą z XVI wieku, w XIX wieku tereny nad Morskim Okiem stanowiły własność prywatną, najpierw należały do rodziny Homolacs a później do Władysława Zamoyskiego. Od 1933 roku stanowi własność państwa polskiego. To największe jezioro ma powierzchnię 35h, a głębokość sięga 51m. Nazywane jest też Rybim Stawem ze względu na naturalne zarybienie, rzadko spotykane w Tatrach. O walorach turystycznych Morskiego Oka warto przekonać się samemu wybierając się na wycieczkę nad Morskie Oko.

Czerwone Wierchy

Tworzy je ciąg czterech szczytów górskich, patrząc od strony Kasprowego są to Kondracka Kopa, Małołączniak, Krzesanica i Ciemniak. Ich nazwa pochodzi o brunatnych traw, którymi są porośnięte nadających im czerwonego odcienia szczególnie jesienią. Leżą w głównej grani Tatr i przy dobrej pogodzie rozciąga się z nich wspaniały widok na Tatry Wysokie oraz na słowacką część Tatr, gdzie widać tatrzańskie doliny położone wśród lasów.

Trasa może nie wymaga specjalnego wysiłku, żeby ją przejść (nieduże różnice wysokości pomiędzy szczytami), jednak trzeba być bardzo ostrożnym. Szlak chwilami jest bardzo wąski i prowadzi nad urwiskami, co powoduje, że przy mijaniu innych osób należy zachować ostrożność. Trasę można pokonać z obydwu stron, zarówno od strony Giewontu lub Kasprowego jak i od strony Tomanowej Przełęczy i schroniska Ornak. Czerwone Wierchy należą do chętniej uczęszczanych szlaków w Tatrach.

Grześ - Rakoń - Wołowiec

Leżący trochę na uboczu głównych szlaków tatrzańskich jednak przyciągający sporą liczbę turystów jest szlak na najwyższy szczyt polski w Tatrach Zachodnich - Wołowiec 2 064 m n.p.m. Tą trasą chętnie wędrują osoby, które odwiedzają Dolinę Chochołowską i zatrzymują się w schronisku na Polanie Chochołowskiej. Stąd też najlepiej wyruszyć na wycieczkę.

Sama trasa prowadzi łagodnymi zboczami przez Grześ i Rakoń, mimo to trasa jest dość długa i warto ruszyć odpowiednio wcześnie. Powrót do schroniska prowadzi szlakiem przez Dolinę Wyżnia Chochołowska. Tatry Zachodnie nie są tak licznie odwiedzane jak Tatry Wysokie, mimo to warto wybrać się tam na wędrówkę. Ludzi jest trochę mniej, góry łagodniejsze i można to potraktować, jako zaprawę przed trudniejszymi trasami.

Tych kilka przykładów oczywiście nie wyczerpuje miejsc, które są chętnie odwiedzane przez turystów. Na pewno też jest wiele miejsc, które warto odwiedzić w górach niezależnie od ich popularności turystycznej. Każda wycieczka w góry dostarczy nam wrażeń i na pewno korzystnie wpłynie na nasze zdrowie zarówno fizyczne jak i psychiczne. Warto jednak dobierać trasy na miarę swoich możliwości, góry bywają niebezpieczne, szczególnie o zmroku.

Historia kościoła

Kościół Świętej Rodziny został wybudowany w latach 1877 - 1899 z inicjatywy ks. Józefa Stolarczyka i kontynuowana po jego śmierci przez ks. Kazimierza Kaszelewskiego. Architektem był Józef Pius Dziekoński. W roku ukończenia budowy zamontowano na wieży czasomierz, wskazywał on astronomiczny czas lokalny, różny o 20 min w stosunku do czasu uznawanego na pozostałym terenie Polski. Po pewnym czasie został on przestawiony gdyż budził szereg nieporozumień wśród turystów odwiedzających Zakopane. Na placu przykościelnym stoi drewniany krzyż z koroną cierniową wykonany w 1861 roku. Po lewej stronie mieści się kamienna grota Matki Boskiej z Loudes wykonana w 1958.

Ołtarz główny

Wyrzeźbiony przez Kazimierza Wakulskiego w krakowskim warsztacie w 1903 roku, jest to tryptyk z figurami świętej rodziny - Marią, Józefem i Jezusem - w centralnej części. Skrzydła ołtarz zdobią płaskorzeźby przedstawiające Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny i Nawiedzenie św. Elżbiety. Całość jest bardzo realistyczna i kolorowa, przypomina trochę szopkę bożonarodzeniową. Dwa boczne ołtarze, w nawie prawej - św. Antoniego i w nawie lewej św. Franciszka z Asyżu. Ten drugi projektował antagonista Witkiewicza, Edgar Kovats, który realizował też wystrój w Kaplicy Najświętszego Serca Jezusowego. Ołtarz został przezwany przez Witkiewicza “samowarem na trzy tysiące szklanek”.

Kaplica św. Jana Chrzciciela

Jedno z najciekawszych miejsc w kościele to kaplica z 1899 roku św. Jana Chrzciciela, zbudowana z boku na północnej stronie prezbiterium. Otwierana jest tylko na życzenie zwiedzających, należy to zgłosić na zakrystii. Zaprojektowana przez Stanisława Witkiewicza, namalował on też obraz przedstawiający Jana Chrzciciela na tle Czarnego Stawu Gąsienicowego. W kaplicy mieści się też piękny piec kaflowy, rzeźbione ławy oraz konfesjonał i ambony. Całość utrzymana jest w tonacji ciemnozielonej i niebieskiej, światło wpada przez dwa witraże w kolorze zieleni tworząc niezwykłe wrażenie. Kaplica jest jednym z najcenniejszych zabytków stylu Zakopiańskiego.

W kościele św. Rodziny mieszczą się jeszcze dwie kaplice. Ulokowana w prawej nawie – Kaplica Najświetszego Serca Jezusowego - miejsce adoracji Najświętszego Sakramentu, oraz w lewej zaprojektowana przez Witkiewicza - kaplica Matki Boskiej Różańcowej. Centralnym punktem kaplicy jest ołtarz przedstawiający figury Matki Boskiej i Dziecięcia z różańcami w dłoni.

Kościół odwiedził w 1997 roku Jan Paweł II i spotkał się z grupą dzieci z Zakopanego, które przystępowały w tym roku do Pierwszej Komunii. Odbyło się to w 150 roku istnienia parafii Najświętszej Rodziny.

Dolina Chochołowska

Ta leżąca w Tatrach Zachodnich Dolina ma około 10 kilometrów i liczne rozgałęzienia. Spacerując Doliną Chochołowską na jej rozległych obszarach spotkać można pasące się stada owiec. Wiosną na wszystkich jej polanach masową kwitną krakusy i cała dolina zamienia się w ukwieconą łąkę. Na widnokręgu rysują się liczne szałasy pasterskie, które objęte są ochroną. Urok tej rozłożystej doliny to ogromne hale i polany z owcami pasterzami i psami pasterskimi. To rzadki widok, który spotkać można tylko w nielicznych miejscach. Do tego szałasy, bacówki i zabytkowa kapliczka wykorzystana podczas kręcenia „Janosika” sprawiają, że spacer Doliną Chochołowską staje się jakby wyprawą w przeszłość.

Dolina Kościeliska

Warto tez wybrać się na spacer do Doliny Kościeliskiej. Jest to druga co do wielkości tatrzańska dolina, która uchodzi jednocześnie za najpiękniejszą polską dolinę. Jej popularność potwierdzają tłumy turystów, którym spotkać można na jej terenie. Turystów przyciągają w to miejsce ciekawe formy skalne i ich tajemnicze nazwy w rodzaju :Zbójnicki Stół, Zbójnickie Okna, Czy Zbójnickie Turnie. Nazwy te świadczą o zbójnickiej historii tego regionu. Tajemniczości i uroku dodają dolinie nie tylko ciekawe formy skalne w postaci zwężeń, ale również liczne jaskinie, z których niektóre udostępnione są zwiedzającym. Najpopularniejsze wśród nich to Jaskinia Mroźna, Mylna i Raptawicka.

Skalne zwężenia, jak również jaskinie mają swoje legendy, które dodają temu miejscu mrocznej tajemniczości. Dolina Kościeliska posiada wiele bocznych odgałęzień, część z nich nie jest udostępniona zwiedzającym. Doliną Kościeliską przebiegają liczne szlaki turystyczne, które przemierzają turyści udający się w dalsze partię gór. Spacer Doliną Kościeliską to możliwość zobaczenia ciekawych form skalnych i tajemniczych jaskiń i poznania z bliska bogatej historii tych terenów.

Dolina Pięciu Stawów

Nieco inny charakter ma Dolina Pięciu Stawów Polskich. Stanowi ona bowiem wysoko położony wielki cyrk lodowcowy z kilkoma odnogami bocznymi. W dolinie znajduje się szereg jezior w tym największe z nich :Wielki, Czarny, Przedni, Zadni i Wole Oko. Dolina tłumnie odwiedzana jest przez turystów. Prowadzą tędy szlaki na Zawrat, Kozią Przełęcz, Kozi Wierch i Krzyżne. Spacer Doliną Pięciu Stawów Polskich to możliwość podziwiania wspaniałych widoków wysokich szczytów i czystych górskich jezior.

Dolina Gąsienicowa

Nieco zbliżony charakter ma też Dolina Gąsienicowa, która leży na pograniczu Tatr Wysokich i Zachodnich. Możemy z niej podziwiać szczyty Świnicy, Kościelca, czy Żółtej Turni. W Dolinie Gąsienicowej znajduje się aż 21 jezior położonych na różnych wysokościach. Największe z nich to Czarny Staw Gąsienicowy, Zmarzły Staw, czy Zielony Staw. Natomiast niektóre z występujących tu stawów są tak małe, iż zdarza się, że wysychają. To dzięki obecności dużej liczby jezior i stawów dolina nazywana bywa również Doliną Stawów Gąsienicowych.

Spacer dolinami to możliwość obcowania z górską przyrodą, wspaniałe widoki wysokich szczytów, rozłożystych polan, oraz sposobność przejrzenia się w czystym górskim jeziorze.

Historia zdobywania szczytu

Szczyt należy do Korony Gór Polskich a jego nazwa pochodzi od żlebu biegnącego spod wierzchołka. Pierwszy raz w okresie letnim szczyt ten został zdobyty przez Eduarda Blasy 30 lipca 1840 roku. Zima po raz pierwszy Rysy zostały zdobyte w roku 1884 przez Teodora Wundta.

W latach 1913-1914 Rysy zostały zdobyte przez samego Włodzimierza Lenina. Choć niektórzy wątpią w jego wejście na szczyt, uhonorowano je pamiątkową tablicą, która wielokrotnie była niszczona. Również na pamiątka pierwszego zdobycia szczytu w roku 1880 wmurowano w jeden z wierzchołków pamiątkową tablicę, która niedługo potem też została zniszczona.

Szlak na Rysy od strony Morskiego Oka

Na wierzchołek Rysów prowadzą dwa szlaki turystyczne. Od strony polskiej czerwony szlak od Schroniska nad Morskim Okiem a od strony słowackiej szlak niebieski od Schroniska nad Popradzkim Stawem, Doliną Mięguszowiecką. Czerwony szlak od strony polskiej jest zdecydowanie trudniejszy i aby go pokonać trzeba być dobrze kondycyjnie przygotowanym. Średnie nachylenie szlaku wynosi bowiem około 30stopni.

Wycieczka na Rysy od strony polskiej rozpoczyna się w Palenicy Białczańskiej, skąd trzeba pokonać 9 kilometrowy odcinek drogą asfaltową do Morskiego Oka. Po drodze mijamy słynne Wodogrzmoty Mickiewicza. Po dojściu nad Morskie Oko obchodzimy jezioro, by na jego przeciwległym brzegu rozpocząć podejście nad Czarny Staw pod Rysami. Znad Czarnego Stawu widzimy już wznoszący się zakosami stromo w górę szlak na Rysy. Po drodze towarzyszy wspaniały widok na Morskie Oko, Czarny Staw, Wspinaczka na szczyt w wielu miejscach wspomagana jest dzięki zamocowanym łańcuchom. Na szczycie Rysów rozciąga się widok na najważniejsze szczyty tatrzańskie z Gerlachem, Łomnicą i Wysoką.

Szlak na Rysy przez Dolinę Mięguszowiecką - Słowacja

Niebieski szlak na Rysy przez Dolinę Mięguszowiecką od strony słowackiej jest zdecydowanie łatwiejszy do pokonania. Krótsza droga i mniejsze wysokości do pokonania to duże ułatwienie w zdobyciu szczytu. Szlak czynny jest od czerwca do listopada. Ograniczenia te wynikają z ochrony przyrody niebezpieczeństwa lawinowego. Wycieczkę na Rysy od strony słowackiej możemy rozpocząć od schroniska znajdującego się przy Jeziorze Popradzkim i dalej malowniczą Doliną Mięguszowiecką w kierunku schroniska Chata pod Rysami. Szlak prowadzi wśród limb, świerków i kosodrzewiny, których korzenie oplatają skały i głazy, a wędrówce towarzyszy dodatkowo szum Zmarzłego Potoku.

Trasa nie jest zbyt trudna technicznie i tylko w jednym miejscu ubezpieczona jest łańcuchami i klamrami. Dalej szlak prowadzi w stronę Żabiej Doliny, która jest jedną z ładniejszych dolin w Tatrach Słowackich. Jej nazwa pochodzi od glonów porastających tutejsze skały. Znajdują się tutaj trzy stawy Duży Żabi Staw, Mały Żabi Staw i Wyżni Żabi Staw. Piękny widok na Żabie Stawy, do których spływają liczne wodospady towarzyszy turystom aż pod same Rysy.

Chata pod Rysami

Schronisko Chata pod Rysami jest najwyżej położonym schroniskiem w Tatrach. Przed tym kamiennym budynkiem są ponoć odciski samego Lenina, który wędrował tędy na tatrzański szczyt. Droga dalej do Przełęczy Waga to wspinaczka wysokimi, surowymi skałami pokrytymi płatami śniegu. Na tym etapie trzeba zachować szczególną ostrożność, gdyż łatwo jest się poślizgnąć. Przełęcz Waga znajduje się na wysokości 2 337 m, a widok stąd zapiera dech w piersiach. Otwiera się bowiem przed nami widok na wysokie szczyty, strome przepaście i urokliwe stawy. Stąd już niedaleka droga na same Rysy. Panorama ze szczytu wynagradza wszystkie trudy i niedogodności wędrówki.

Wycieczka na Rysy obfituje w mocne wrażenia i wspaniałe widoki. Chociaż na szczyt prowadzą znakowane i ubezpieczone szlak, wspinaczka stanowi poważną wyprawę turystyczną, do której należy się odpowiednio kondycyjnie przygotować. Widok z wierzchołka Rysów na sto szczytów, doliny, jeziora i stawy wywiera wrażenie, które na długo pozostaje w pamięci turystów. Fakt, że szlak na Rysy jest jednym z najczęściej uczęszczanym w Tatrach świadczy, że warto pokonać tę trasę i obejrzeć Tatry z wierzchołka najwyższego polskiego szczytu.

Słynna kolekcja kobierców ofiarowana zastała przez wdowę po Jerzym Kulczyckim, Annę Piotrowicz - Kulczycką. Początki kolekcji sięgają oku 1906 wtedy to Włodzimierz Kulczycki nabył pierwsze okazy. W okresie międzywojennym kolekcja była już kilkakrotnie prezentowana na różnych wystawach. Jerzy Kulczycki przejął następnie zamiłowania kolekcjonerskie po ojcu i przez kolejne lata pomnażał zbiór o kolejne egzemplarze. W okresie wojny kolekcja przechowywana była pod podłogą w domu państwa Kulczyckich.

Z czasem część kolekcji została sprzedana do Krakowa na Wawel, a reszta trafiła na Podhale. Tam po raz pierwszy została wystawiona w roku 1978 w biurze Wystaw Artystycznych. W Galerii Sztuki Włodzimierza i Jerzego Kulczyckich kolekcja prezentowana jest publiczności co roku w okresie letnim. Kolekcja obejmuje 65 obiektów, są to kobierce i tkaniny pochodzące z z różnych obszarów Azji Mniejszej, Azji środkowej, Iranu i Kaukazu. Kolekcja kobierców zachwyca subtelnością i harmonią kolorów oraz bogactwem i symboliką ornamentyki.

Drugim cennym zbiorem wystawianym w galerii są obrazy i grafiki współczesnego artysty Marka Żuławskiego. Poza tym galeria prowadzi wystawy zbiorów etnograficznych i przyrodniczych oraz poświęconych historii narciarstwa, oraz cykle tematyczne jak: „Pejzaż Tatrzański”, „Tatry i Podhale w akwareli”.

Galeria Kulczyckich prezentuje też edycje wystaw organizowanych przez Muzea Narodowe w Warszawie i Krakowie. W 1997 roku z okazji wizyty w Zakopanem Papieża Jana Pawła II galeria zorganizowała wystawę starego malarstwa na szkle ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego.

Szlak przebiega u stóp reglowych wzniesień - Krokwi, Sarniej Skały i Łysanki i stąd też pochodzi jego nazwa. Szlak przebiega na wysokości 900 - 940 m. n.p.m. skrajem parku narodowego. Wzgórza przedzielone są głębokimi dolinami wyżłobionymi przez płynące z gór potoki. Dawniej droga nazywana była Żelazną Drogą ponieważ stanowiła połączenie dwóch ośrodków hutniczych w Kuźnicach i Dolinie Chochołowskiej. Były tędy przewożone rudy węgła, materiał drzewny i inne półfabrykaty.

Spacer Drogą pod Reglami

Obecnie droga pełni funkcję deptaku i dozwolony jest tu tylko ruch pieszy i rowerowy. Przejście całego szlaku zajmuje około 3 godziny. Droga pod Reglami nie leży w obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego i jest wolna od opłat za wstęp. Spacer drogą pod Reglami obfituje w urocze widoki na dolinę zakopiańską i pasmo Gubałówki. Roztaczają się stąd widoki na Zakopane i Pogórze Spisko - Gubałowskie. Szlak w znacznym stopniu biegnie obrzeżami Zakopanego i Kościeliska i łączy wyloty głównych tatrzańskich dolin reglowych: Doliny Bystrej, Doliny Białego, Doliny Małej Łąki i Doliny Kościeliskiej.

Spacer Drogą pod Reglami początkowo prowadzi lasem do nieczynnego już kamieniołomu. Zobaczyć tu można niezwykle ciekawe gatunki roślinności urwiskowej, charakterystyczne dla reglowych wzniesień. Dalej mijamy kompleks skoczni narciarskich z Wielką Krokwią i dalej polną ścieżką dochodzimy do Doliny Białego. Następnie mijamy leśniczówkę i dochodzimy do drewnianego wąskiego mostku nad potokiem Spadowiec. Potok ten wypływa z Doliny Spadowiec, która nie jest udostępniona zwiedzającym.

Wejścia do dolin tatrzańskich

Spacerując dalej Drogą pod Reglami docieramy do wylotu Doliny Strążyskiej i dalej do rozległej polany Buńdówki. Dalej szlak prowadzi skrajem polany Buńdówki, mija po drodze kilka potoków i biegnie do wylotu Doliny za Bramką. Dalej Droga pod Reglami wiedzie wśród wiejskich zabudowań równolegle do szosy łączącej Zakopane z Kościeliskiem. Mijamy po drodze wylot Doliny Małej Łąki i ośrodek dla lotników na Groniku. Dalej skrajem Doliny Nędzówka dochodzimy do wylotu Doliny Staników Żleb i szosą schodzimy do Doliny Kościeliskiej. Dalej wśród uroczych reglowych wzniesień z widokiem na porośnięte drzewami zbocza wzgórz docieramy do Siwej Polany leżącej u wejścia do Doliny Chochołowskiej.

Droga pod Reglami to łatwy i niezwykle popularny wśród turystów szlak spacerowy. Wędrując tym szlakiem mamy możliwość podziwiania szczytów reglowych i mijamy szumiące górskie potoki. Bajkowy klimat panuje tu zwłaszcza jesienią, kiedy to podziwiać można kolorowe plamy na zmieniających odcienie bukowych liściach.

Spacer Drogą pod Reglami łączy w sobie przyjemność wędrowania górskim szlakiem w otoczeniu urokliwych reglowych wzniesień z możliwością zerknięcia na najpiękniejsze tatrzańskie doliny. To połączenie pagórków i dolin stwarza niezwykły klimat, dlatego też Droga pod Reglami jest tak popularna wśród turystów, którzy chętnie wybierają spacer tym uroczym szlakiem.