Zakopane atrakcje - co warto zobaczyć

Jednym z najbardziej znanych obiektów sportowych w naszym kraju, a w związku z odbywających się na nim zawodów, również w Europie, jest skocznia narciarska Wielka Krokiew im. Stanisława Marusarza w Zakopanem. Trzykrotnie odbywały się na niej Mistrzostwa Świata FIS a od 1980 roku prawie co roku rozgrywane są zawody o Puchar Świata, od niedawna również zawody letniej Grand Prix. Twórcą obiektu był zakopiańczyk Karol Stryjeński (1887-1932), z zawodu architekt, grafik, rzeźbiarz i publicysta.

W roku 1922 opracował projekt, przekładając na dzisiejszy język, rewitalizacyjny dla Zakopanego. Plan ten obejmował powstanie specjalnego parku sportowego w rejonie Krokwi i Polany Bogówka. Wraz ze Szwedem Sellstroemem zaprojektował i zainicjował budowę skoczni narciarskiej a później projektował też Schronisko w Dolinie Pięciu Stawów i kilka innych obiektów w Zakopanem.

Wcześniej zawody w skokach odbywały się na pobliskiej skoczni w Dolinie Jaworzynki. Skocznia ta pozwalała na oddawanie skoków długość 30 metrów (rekordzistą był Františka Wende z Czechosłowacji – 36m). Z powodu rozwoju tej dyscypliny sportowej, przestała ona wystarczać zawodnikom i rozgrywaniu zawodów. Rozebrano ją w roku 1930.

Pierwotnie skocznię budowano z myślą o oddawaniu na niej 40 metrowych skoków. Teren pod skocznię został wydzierżawiony od właściciela ziemi hrabiego Władysława Zamoyskiego. Umowa obejmowała dzierżawę na pięćdziesiąt lat. Już po rozpoczęciu budowy pojawiły się głosy wątpiących w sens jej powstawania, jednak szybko umilkły pod wpływem argumentów, dotyczących przede wszystkim rosnącej popularności dyscypliny sportowej oraz nowoczesności skoczni. Po blisko trzech latach prac budowlanych powstała nowoczesna skocznia narciarska.

Obiekt ten szybko stał się znany na świecie i rozsławiał miasto Zakopane nie gorzej niż otaczające je góry. Skocznia stała się wizytówką Zakopanego. 22 marca 1925 roku odbył się konkurs skoków inaugurujący nowy obiekt. Wprawdzie nie dopisała w tym dniu pogoda, gdyż padał zacinający deszcz, jednak zawody się odbyły.

Zwyciężył w nich Stanisław Gąsienica – Sieczka, oddając najdłuższy skok na odległość 36 metrów. Wprawdzie kibice byli zawiedzeni, gdyż nie udało się skoczyć tej magicznej odległości czterdziestu metrów, jednak ze względu na warunki panujące pod Krokwią, obniżony został rozbieg zawodników. Niemniej zawody się udały i od tej pory w Zakopanem na stałe zagościły skoki narciarskie.

W późniejszych latach skocznię często przebudowywano, przede wszystkim ze względu na to, że skoczkowie oddawali coraz to dalsze skoki. Obecnie na Wielkiej Krokwi można skakać nawet na odległość stu czterdziestu metrów. Przez lata odbyło się tutaj mnóstwo światowych konkursów, skocznia przeżywała swoje wzloty i upadki, gruntowne remonty i lata zapomnienia.

Ostatnio znowu żyje wielką chwałą i blaskiem, gdyż skoki narciarskie, za przyczyną Adama Małysza stały się niezmiernie popularne w Polsce. Podczas konkursu Pucharu Świata w 2002 pod skocznią zgromadziła się ponad 53-tysięczna publiczność. Na coroczne konkursy Pucharu Świata zjeżdżają tłumy kibiców, przez co zakopiańskie konkursy należą do tych,. które posiadają najliczniejszą widownię. Oczywiście dzięki temu zyskuje również Zakopane, dokładnie tak jak założył to sobie blisko sto lat temu Karol Stryjeński.

Historia Sanktuarium Maryjnego na Wiktorówkach, znanego też jako Sanktuarium Matki Bożej Królowej Tatr rozpoczęła się około 1860 roku. Wtedy to 14 letniej pasterce z Rusinowej Polany -  Marysi Murzańskiej zginęły pasące się owieczki. W czasie ich poszukiwań, pośród mgły, ukazała się jej postać, którą sama określiła jako Piękną Panią lub Jaśniejącą Panią. Zdarzenie to opowiedziała pasterzowi -  Wojciechowi Łukaszczykowi, który powiesił w tym miejscu święty obrazek a później zrelacjonował całą historię  ks. Szymonowi Kossakiewiczowi, który ją spisał.

Początkowo przed zawieszonym obrazkiem przychodzili modlić się okoliczni pasterze i górale, którzy na początku zastąpili papierowy obrazek, obrazkiem malowanym na szkle a później zbudowali niewielką kapliczkę i umieścili w środku figurkę Matki Bożej. Obecnie drewniana figurka znajduje się na ołtarzu sanktuarium a kapliczka na zewnętrznej ścianie obecnej kaplicy. A na miejscu gdzie Marysia miała widzenie umieszczono pamiątkową tablicę.

Początki pielgrzymek na Wiktorówki rozpoczęły się około roku 1910, a pierwsza msza święta została odprawiona przez  ks. proboszcz Błażej Łaciak 2 lipca 1932 roku w wybudowanej przez gazdę Jędrzeja Budza-Wnęka w 1921 roku niewielkiej kaplicy. Rozbudowywaną w międzyczasie kaplicę zniszczyła w 1936 roku burza śnieżna i w tym samym roku górale odbudowali ją, a 4 października 1936 roku została ona poświęcona przez  ks. Stanisława Foxa, który był tam nowym proboszczem.

Podczas drugiej wojny światowej figurka Matki Boskiej znajdowała się w Bukowinie, skąd została przeniesiona z powrotem w 1945 roku. W 1959 roku opiekę nad kaplicą przejęli Dominikanie, a w 1975 kardynał Karol Wojtyła oficjalnie powierzył opiekę nad kaplicą dominikanom i związał ją z parafią w Małym Cichym. Powstała również placówka TOPR.

Dzisiaj kaplica to piękny drewniany budynek na podmurówce z granitowych bloków. Krużganek otoczony jest drewnianą balustradą ze słupami, połączonymi w łuki arkad, podtrzymującymi dach budynku. Wchodząc do kaplicy drewnianymi schodami mijamy nad głową ozdobne inskrypcje nad wejściem. Wnętrze kaplicy, wykonane również w drewnie, jest bogato zdobione, znajdziemy w nim zawsze świeże kwiaty. W centralnym punkcie ołtarza umieszczona jest figurka Matki Boskiej Królowej Tatr.

Do kaplicy możemy dojść z Małego Cichego, niebieskim szlakiem w około 1:30 h, droga wiedzie lasem po drewniano kamiennych schodach. Z drugiej strony z Palenicy Białczańskiej przez Rusinową Polanę, również niebieskim szlakiem, czas przejścia to około 60 minut. Na Rusinowej Polanie możemy zobaczyć pasące się wokół owce i skosztować świeżych oscypków w bacówce znajdującej się obok.

Znany jako Sabała tak naprawdę nazywał się Jan Krzeptowski. Urodził się 26 stycznia 1809 w Kościelisku a zmarł w wieku 85 lat w Zakopanem. Przydomki jakie nosili pozwalały orientować się w koligacjach rodów góralskich, które w większości nosiły te same nazwiska. Nazwisko Krzeptowski jest przybranym nazwiskiem, pierwotnie Sabała nosił nazwisko Gąsienica. Był honorowym przewodnikiem tatrzańskim, myśliwym oraz znanym gawędziarzem i pieśniarzem.

Młodość miał dość burzliwą, przez jakiś czas był kłusownikiem. Po upadku powstania chochołowskiego, krótki okres swojego życia spędził w austriackim więzieniu. Porzuciwszy myślistwo, zajął się gawędziarstwem i muzykowaniem. Przez miejscowych górali uważany był za dziwaka lub dziada, lecz dla goszczących w Zakopanem turystów stał się symbolem góralszczyzny. Towarzyszył Tytusowi Chałubińskiemu i Stanisławowi Witkiewiczowi w ich górskich wyprawach.

Dzisiaj chata Sabały, mieszcząca się przy ul. Krzeptówki 17, stała się atrakcją turystyczną i udostępniona dla zwiedzających.

Wybudowana pod koniec XVIII wieku reprezentuje najstarszy typ budownictwa góralskiego. Chałupa zbudowana jest z drewna w konstrukcji zrębowej. Dach półszczytowy pokrytym jest gontami i z dwoma dymnikami w połaci wzdłużnej, strop belkowy. Wzniesiona na planie prostokąta o układzie sień-izba-komora, z dobudowanymi wtórnie dwoma komórkami pod koniec XIX wieku.

Po remoncie w 1979 roku w chałupie otwarto wystawę etnograficzna Muzeum Tatrzańskiego, którą jednak zamknięto w 1984 roku. Obecni właściciele zorganizowali w nim prywatną ekspozycję muzealną.

Możemy w nim zobaczyć zachowane sprzęt, których używała rodzina Sabały oraz oryginalne skrzypce, na których grywał. W chacie stało jedno łoże, na którym spali rodzice. Dzieci zaś spały w kuchni za kominem, gdyż było tam najcieplej, co biorąc pod uwagę zimy jakie są w górach było najlepszym miejscem.

Chata Sabały jest częścią szlaku architektury drewnianej, który ma na celu zachowanie przed zapomnieniem zabytków architektury dawnej wsi. Obiekty te są wpisane do międzynarodowego spisu zabytków UNESCO.

W Polsce istnieją cztery szlaki architektury drewnianej w województwach:

• śląskim
• małopolskim
• podkarpackim
• świętokrzyskim