Charakterystyka stylu zakopia艅skiego

Styl zakopia艅skiKoniec XIX wieku to intensywny rozw贸j turystyki na terenie Tatr. Do Zakopanego zacz臋艂o przybywa膰 coraz wi臋cej turyst贸w i nie tylko. Zakopane by艂o w贸wczas modnym miejscem gdzie na sta艂e osiedla艂o si臋 wiele osobisto艣ci 艣wiata kultury. Ta rosn膮ca liczba mieszka艅c贸w i turyst贸w przybywaj膮cych do Zakopanego by艂a bezpo艣redni膮 przyczyn膮 powstania w mie艣cie nowego stylu w architekturze zwanego stylem zakopia艅skim, b膮d藕 stylem witkiewiczowskim od nazwiska jego tw贸rcy. Tw贸rc膮 i propagatorem stylu zakopia艅skiego by艂 bowiem Stanis艂aw Witkiewicz poeta, pisarz i wilki mi艂o艣ci i promotor Tatr.

Cechy stylu Witkiewicza

Pierwszym domem w stylu zakopia艅skim by艂a willa Koliba wybudowana w latach 1992-1993.Koliba zosta艂a zaprojektowana dla Stanis艂awa Gnatowskiego. W kolejnych latach powstawa艂y nast臋pne projekty zakopia艅skich willi takie jak Oksza, Pod Jedlami, Zofi贸wka i inne. Styl zakopia艅ski wzorowany by艂 na typowej g贸ralskiej chacie w jakich mieszkali podhala艅scy g贸rale. Witkiewicz w swych projektach tak rozbudowa艂 dwuizbow膮 g贸ralska chat臋, 偶e powsta艂a willa, kt贸ra go艣ci膰 mog艂a przybywaj膮cych do Zakopanego turyst贸w.

Charakterystycznymi cechami stylu witkiewiczowskiego s膮 spadziste dachy i wysokie kamienne podmur贸wki. Witkiewicz jako ozdoby wykorzystywa艂 charakterystyczne elementy Podhala. W wyko艅czeniach dachu, oknach i drzwiach znale藕膰 mo偶na by艂o rze藕bione motywy ro艣linne i drewniane s艂oneczka. Cech膮 charakterystyczn膮 budynk贸w w stylu zakopia艅skim by艂a weranda. Weranda by艂a odkryta, mie艣ci艂a si臋 na po艂udniowej stronie elewacji, a nazywana by艂a przy艂apem. Nowy styl architektoniczny wprowadzony przez Witkiewicza nie tylko zyska艂 sobie du偶e uznanie w艣r贸d 贸wczesnej klasy inteligenckiej, ale nawet uznany zosta艂 za styl narodowy, a propagowanie go sta艂o si臋 niemal偶e patriotycznym obowi膮zkiem.

Budynki w stylu zakopia艅skim

W kolejnych latach powstawa艂y nast臋pne budynki w tym stylu w Zakopanem jak r贸wnie偶 innych miejscowo艣ciach. Warto tu wymieni膰 kaplice ko艣cio艂贸w na Krup贸wkach i Jaszczur贸wce - projektu Stanis艂awa Witkiewicza. Artysta doczeka艂 si臋 r贸wnie偶 swoich na艣ladowc贸w. Tadeusz Prauss zaprojektowa艂 budynek schroniska g贸rskiego nad Morskim Okiem, a Jan Witkiewicz 鈥 Koszyc will臋 Witkiewicz贸wka w Zakopanem.

Wszystkie te projekty odwzorowywa艂y podstawowe cechy stylu wypracowane przez Stanis艂awa Witkiewicza. Jeden z propagator贸w i na艣ladowc贸w stylu zakopia艅skiego- Franciszek M膮czy艅ski za projekt willi w tym stylu zosta艂 zwyci臋zcom konkursu presti偶owego architektonicznego pisma Moniteur de Architectes. Budynki w stylu zakopia艅skim powsta艂y r贸wnie偶 poza granicami Polski przyk艂adem tego jest np. budynek dworca kolejowego w Sy艂gudyszkach na Litwie.

W Zakopanem niekt贸re wille projektu Witkiewicza ocala艂y do dzi艣 i stanowi膮 zabytek i atrakcj臋 turystyczn膮 dla os贸b odwiedzaj膮cych Zakopane. Zachowa艂a si臋 m.in. s艂ynna Willa Koliba. Obecnie mie艣ci si臋 w niej Muzeum Stylu Zakopia艅skiego. Zachowa艂y si臋 r贸wnie偶 Oksza, Dom pod Jedlami i Konstantyn贸wka, oraz kaplice na Jaszczur贸wce i kaplica Albertynek na Kalat贸wkach. Wszystkie one stanowi膮 dzi艣 zabytki.

W stylu zakopia艅skim powstawa艂y te偶 meble, sprz臋ty u偶ytku codziennego, instrumenty muzyczne i pami膮tki. Styl zakopia艅ski to og贸lnie przenikanie element贸w ludowej sztuki podhala do kultury og贸lnonarodowej i 偶ycia codziennego. Za ramy czasowe dominacji tego stylu uwa偶a si臋 lata 1891- 1914. Po 艣mierci Witkiewicza styl zakopia艅ski powoli zacz膮艂 zanika膰, a偶 wreszcie zosta艂 wyparty przez inne trendy zar贸wno w architekturze jak i kulturze.